Tojad

Tojad (Aconitum) to rodzaj wieloletnich bylin z rodziny jaskrowatych, obejmujący ok. 300–320 gatunków występujących na półkuli północnej, głównie w Europie i Azji. W Polsce najczęściej spotykany jest tojad mocny (Aconitum firmum), rosnący dziko w Tatrach, Sudetach i Karpatach, a także liczne odmiany ogrodowe.
Roślina dorasta zwykle do 100–150 cm wysokości, tworząc wzniesione, wyprostowane, często nierozgałęzione pędy. Liście są duże, dłoniasto klapowane lub podzielone, głęboko ząbkowane, ciemnozielone i dekoracyjne przez cały sezon. Kwiaty pojawiają się od lipca do września, zebrane w groniaste lub wiechowate kwiatostany na szczycie łodyg. Mają charakterystyczny hełmiasty kształt, przypominający kaptur mnicha (stąd angielska nazwa „monkshood”), najczęściej są fioletowe, niebieskie, rzadziej białe lub żółte. Kwiaty są grzbieciste i zapylane głównie przez trzmiele.
Tojad preferuje stanowiska półcieniste, wilgotne, z żyzną, próchniczą i lekko gliniastą glebą o neutralnym odczynie. Źle znosi suszę, dlatego wymaga regularnego podlewania, zwłaszcza w upalne dni. Najlepiej sadzić go w grupach na rabatach, przy ogrodzeniach, drzewach lub nad brzegami oczek wodnych. Roślina jest w pełni mrozoodporna i łatwa w uprawie – wymaga jedynie corocznego przycinania pędów jesienią oraz ściółkowania podłoża.
Wszystkie części tojadu są silnie trujące, zwłaszcza korzenie i nasiona, zawierające alkaloidy, m.in. akonitynę – już niewielka ilość może powodować poważne zatrucia, a toksyny mogą przenikać przez skórę. Dawniej tojad wykorzystywano jako środek trujący, dziś pełni głównie funkcję ozdobną. W ogrodzie sprawdza się jako tło dla niższych bylin, na kwiat cięty oraz do nasadzeń naturalistycznych i wiejskich.
Tojad rozmnaża się przez podział kęp lub wysiew nasion, choć z nasion rośnie wolno i może zakwitnąć dopiero po kilku latach. W uprawie dostępne są liczne odmiany o kwiatach białych, różowych, niebieskich czy dwubarwnych.
Uwaga: Tojad jest jedną z najsilniej trujących roślin w Polsce – należy zachować ostrożność przy pielęgnacji i sadzeniu, stosując rękawice ochronne.