Goryczka

Goryczka (Gentiana) to rozległy rodzaj roślin zielnych z rodziny goryczkowatych, obejmujący około 335–400 gatunków występujących na całym świecie, szczególnie w strefach górskich Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Polsce spotkać można m.in. goryczkę krzyżową (Gentiana cruciata), bezłodygową (Gentiana acaulis), wiosenną (Gentiana verna) oraz żółtą (Gentiana lutea).
Rośliny te różnią się wysokością i pokrojem – od bardzo niskich bylin (np. goryczka bezłodygowa dorastająca do 10 cm, tworząca zimozielone rozety i poduszki) po okazałe, nawet 1,5-metrowe gatunki (np. goryczka żółta). Liście są zwykle lancetowate lub eliptyczne, zebrane w rozetę lub ułożone naprzeciwlegle na łodygach.
Największą ozdobą goryczek są ich kwiaty – duże, promieniste, najczęściej pięciopłatkowe, o koronie zrosłopłatkowej w kształcie rurkowatej, dzwonkowatej lub lejkowatej. Kolorystyka kwiatów zależy od gatunku: od intensywnego niebieskiego (np. goryczka bezłodygowa, wiosenna), przez fiolet, aż po żółć (goryczka żółta). Kwiaty pojawiają się pojedynczo lub w skupieniach na szczytach pędów, często od kwietnia do września, w zależności od gatunku.
Goryczki preferują stanowiska słoneczne lub półcieniste, glebę przepuszczalną, lekko kwaśną (niektóre gatunki nie tolerują wapnia w podłożu). Są odporne na niskie temperatury, a niskie odmiany świetnie sprawdzają się w ogrodach skalnych i na murkach, natomiast wyższe – na rabatach bylinowych.
Warto wspomnieć o goryczce żółtej (Gentiana lutea), której gruby, żółty korzeń wykorzystywany jest w ziołolecznictwie jako surowiec pobudzający trawienie i apetyt. Goryczka krzyżowa (Gentiana cruciata) jest w Polsce objęta ochroną gatunkową i spotykana głównie w niższych partiach Sudetów i Karpat oraz na południowych wyżynach.
Goryczki rozmnaża się z nasion lub przez podział kęp. W uprawie doniczkowej wymagają jasnego stanowiska, umiarkowanego podlewania i chłodnych warunków zimą. Są roślinami długowiecznymi, odpornymi na choroby, ale źle znoszą przesadzanie.
Goryczka to wyjątkowo dekoracyjna bylina, która wzbogaci każdy ogród skalny, rabatę czy naturalistyczną kompozycję, zachwycając intensywnymi kolorami i nietuzinkowym pokrojem.