Dyptam

Dyptam jesionolistny (Dictamnus albus) to wieloletnia bylina z rodziny rutowatych, pochodząca z południowej i środkowej Europy oraz zachodniej Azji. W Polsce występuje rzadko i jest objęty ochroną gatunkową, ale chętnie uprawiany jest w ogrodach jako roślina ozdobna ze względu na swoje duże, efektowne kwiaty i żywozielone liście.
Roślina dorasta do 50–120 cm wysokości, tworząc pojedyncze, wyprostowane łodygi pokryte aromatycznymi włoskami gruczołowymi. Liście są nieparzystopierzaste, przypominają liście jesionu, a kwiaty – białoróżowe lub różowe z ciemniejszymi żyłkami, zebrane w groniaste kwiatostany na szczycie pędów. Kwiaty mają średnicę do 5 cm, są miododajne i przyciągają pszczoły oraz trzmiele.
Najbardziej charakterystyczną cechą dyptamu są olejki eteryczne wydzielane przez całą roślinę, zwłaszcza w upalne dni. Zawierają one m.in. limonen, cymol i estragon, nadając roślinie cytrynowo-cynamonowy zapach. W bardzo gorące, bezwietrzne dni unoszące się wokół rośliny lotne olejki można zapalić – powstaje wtedy krótki, niegroźny dla rośliny, błękitny płomień, co dało dyptamowi przydomek „gorejącego krzewu”.
Dyptam najlepiej rośnie na słonecznych, ciepłych i osłoniętych stanowiskach, w przepuszczalnej, wapiennej, piaszczysto-próchnicznej glebie o umiarkowanej wilgotności. Jest rośliną mrozoodporną, ale źle znosi przesadzanie ze względu na rozbudowany, płytki system korzeniowy. Rozmnaża się przez nasiona lub podział, choć ten drugi sposób jest trudny i nie zawsze skuteczny.
Roślina jest trująca – zawiera furanokumaryny i alkaloidy, które w kontakcie ze skórą, zwłaszcza podczas upałów, mogą powodować poważne oparzenia (fotodermatozę). Dlatego nie zaleca się jej sadzenia w ogrodach, gdzie bawią się dzieci, ani dotykania w czasie kwitnienia i silnego nasłonecznienia.
Dyptam ma także właściwości lecznicze i był stosowany w medycynie ludowej na różne dolegliwości, m.in. reumatyzm, bóle głowy czy przeziębienia. Współcześnie wykorzystywany jest również w kosmetyce i perfumerii dzięki swoim olejkom eterycznym.
To roślina o niezwykłym wyglądzie i zapachu, doskonała do ogrodów naturalistycznych i bylinowych rabat, ale wymagająca ostrożności podczas pielęgnacji.