Cieszynianka

Cieszynianka wiosenna (Hacquetia epipactis) to wyjątkowa bylina z rodziny selerowatych, dorastająca do 15–25 cm wysokości. Tworzy zwarte, niskie kępki z przyziemną rozetą dłoniasto dzielnych, zielonych liści na długich ogonkach, które pojawiają się po kwitnieniu. Najbardziej charakterystyczną cechą rośliny są jej kwiaty – bardzo drobne, zebrane w główkowate baldaszki o intensywnie żółtej barwie, otoczone jasnozielonymi, ząbkowanymi przysadkami, które przypominają płatki kwiatu. Kwitnienie rozpoczyna się już pod koniec lutego lub w marcu i trwa do maja, często zanim na drzewach pojawią się liście.
Cieszynianka najlepiej rośnie w miejscach cienistych lub półcienistych, pod koronami drzew liściastych, na glebach próchniczych, wilgotnych i zasadowych (wapiennych). Roślina jest w pełni mrozoodporna i bardzo odporna na choroby oraz szkodniki. Wymaga jednak stałej wilgotności podłoża – źle znosi suszę i niedobór wody, dlatego w okresach bezdeszczowych należy ją podlewać. Nie jest wybredna co do gleby, ale najlepiej czuje się w ziemi przepuszczalnej i próchnicznej. Nie wymaga intensywnego nawożenia – wystarczy wiosną obsypać ją kompostem z dodatkiem popiołu drzewnego.
Cieszynianka wiosenna jest objęta ścisłą ochroną gatunkową w Polsce, dlatego do uprawy należy wykorzystywać wyłącznie sadzonki pochodzące z legalnych źródeł, a nie z naturalnych stanowisk. Rozmnaża się ją przez wysiew nasion bezpośrednio po zbiorze lub przez podział kęp – najlepiej pod koniec zimy, przed pojawieniem się pąków kwiatowych. Roślina źle znosi przesadzanie, dlatego warto dobrze zaplanować jej miejsce w ogrodzie.
Cieszynianka doskonale sprawdza się jako bylina okrywowa na rabatach, skalniakach i w ogrodach leśnych, szczególnie w grupach i w połączeniu z innymi roślinami wiosennymi. Jej efemeryczny charakter – liście zanikają u progu lata – sprawia, że najlepiej sadzić ją w towarzystwie później rozwijających się bylin. To roślina ceniona przez kolekcjonerów i miłośników rzadkich okazów, a także symboliczny kwiat regionu cieszyńskiego, objęty ochroną i obecny w lokalnej kulturze.